Lesháttur Biblíunnar - kærleikur og réttlæti

Við Skúli S. Ólafsson erum enn að einbeita okkur að a-lið fyrstu spurningar minnar af listanum sem birtist hér. Þetta er önnur leiðindafærsla fyrir þá sem engan áhuga hafa á málefninu og bið ég þá forláts. Annarskonar blogg kemur síðar.

Það stefnir í langa umræðu okkar Skúla, mér sýnist sem hún muni geta enst í allan vetur. Ég ætla mér aðeins að svara 1. 2. og 6. lið samantektar minnar á svari Skúla að þessu sinni, en hin verða að bíða til næstu daga.

Þeir sem halda á lofti "ljósi Krists" til lestrar á Biblíunni segja það einu færu leiðina til að skilja textann réttum skilningi. Skúli orðar þetta svo:

Til þess að geta meðtekið boðskapinn þurfa menn því að gefa sér tóm til þess að íhuga ritin og nýta sér um leið þau tiltæku meðöl til þess að geta gert hinn gamla texta eins skiljanlegan og auðið er.

Einnig:

- með því að lesa hana "í ljósi Krists" - opnast manninum sá skilningur sem Guð vill færa honum gegnum hið heilaga orð.

Mér hefur sýnst á öllu að þessi skilningur taki til kærleika og réttlætis. Það sem ég skil þó ekki er það hvernig þetta tvennt þarf órjúfanlega að tengjast tiltrú á töfra og lífi eftir dauðann. Fyrir nú utan það að sá kærleikur og það réttlæti sem kristnin boðar eru í eðli sínu stórundarleg fyrirbæri, á skjön við þann skilning sem menn leggja í þessi hugtök í daglegu lífi. Lítum betur á það:

Með þessum sérstaka leshætti geta menn fengið út hvað sem er. Það er í það minnsta ljóst að með þessari aðferð er hægt að fá það út að Kristur hafi boðað kærleik, jafnvel í öllum þeim versum Nýja testamentisins sem eru síður en svo kærleiksþrungin á venjulegan mælikvarða. Túlkun Biblíunnar býður semsagt heim því tvísinni að túlka hatur sem kærleik.

Að þessu leytinu er túlkunin ekkert frábrugðin túlkun Ágústínusar, menn hafa einfaldlega á öllum tímum kristninnar reynt að draga fram þá mynd af boðskapnum að hann sé kærleiksboðskapur. Tilgangurinn helgar meðalið, boðskapur Krists skal vera kærleiksboðskapur, jafnvel þótt einfaldur lestur án ljóss Krists gefi til kynna annað.

Þannig er sú staðreynd að Kristur gerir upp á milli manna, að þeir sem ekki sjái kærleikann í hatursboðskapnum muni kveljast til eilífðar, túlkuð sem kærleikur en ekki hið gagnstæða.

Ég frábið mér slíkan kærleik.

Þessi lesháttur er leiðin að Orwellsku tvísinni, fyrir nú utan það að til er mun auðveldari aðferð til að losna undan því oki, sem Lúter sá að fólst í orði Guðs, en að lesa það í ljósi Krists. Hún er sú að hafna því einfaldlega sem átoríteti. Slíkt má gera á þeim forsendum að orðið sé aðeins tilraun mannana til að setja samfélaginu reglur og treysta völd sín um leið.

Þetta gera nútímaguðfræðingar reyndar við Gamla testamentið. Ég fæ ekki séð annað en að hið sama geti gilt um það nýja líka. Til að koma skikki á samfélagið hefur einfaldlega, í báðum þessum hlutum ritningarinnar verið alið á hindurvitnum og gert út á fáfræði manna og óttann við ókunn dulin öfl, sem haldið er fram að eigi sér tilvist.

Hin einfaldari afgreiðsla sem ég lagði hér til er mun skynsamlegri en að taka um margt hatursfull og furðuleg orð manns sem trúði á hindurvitnin sjálfur og breyta þeim með tvísinni í kærleiksboðskap. Því öfugt við þá fullyrðingu (t.d. biskups) að kærleikur geti ekki þrifist án trúar er ljóst að gott siðferði og umhyggja fyrir náunganum, sem og samfélaginu, hefur gildi í sjálfu sér. Það er fremur til vansa en hitt að álögð syndabyrði með loforðum um eilíft líf og hótunum um hið gagnstæða sé heppileg aðferð til að auka siðferði. Slíkt eftirlit upplogins yfirvalds með hegðun manna hefur ekkert með siðferði að gera, heldur gerir út á hræðslu og trúgirni.

Nei, slíkt flokkast ekki undir siðferði og hótanir Jesú um helvítisloga flokkast ekki undir kærleik. Réttara væri að tala um réttlæti í því samhengi, og er það reyndar óspart gert líka. Skoðum það betur:

Er það réttlæti sem Jesús og kirkjan boða eitthvert réttlæti?

Réttlæti Jesú Krists er öfugsnúið og ber vott um tvísinni. Í aðra röndina er þeim sem ranglæti fremja hótað eldsofni til eilífðar, en í hina eru þeim sakir upp gefnar í lifanda lífi. Menn þurfa semsagt ekki að taka ábyrgð á gerðum sínum eða afleiðingunum af þeim, heldur bara trúa. Skúli hefur þetta um málið að segja:

[Kristur] boðaði kærleika, fyrirgefningu og stofnaði í sífellu til samfélags með syndurum - rann það upp fyrir Lúther að tilgangur Guðs er ekki sá að píska manninn með endalausum kröfum sínum. Guð vill deila réttlæti sínu með okkur, hann vill réttlæta okkur með náð sinni - jafnvel þótt við höfum ekkert til þess unnið.

Réttlæti Guðs felst semsagt í því að horfa framhjá illvirkjum manna svo lengi sem þeir trúa, en refsa þeim sem ekki aðhyllast trúarkröfuna - þótt þeir ástundi gott siðferði.

Hvers lags réttlæti er það?