Hvað eru hindurvitni?

Merriam-Webster's Collegiate Dictionary:

superstition
1 a : a belief or practice
resulting from ignorance, fear
of the unknown, trust in magic
or chance, or a false conception
of causation
b : an irrational abject attitude
of mind toward the
supernatural, nature, or God
resulting from superstition
2 : a notion maintained despite
evidence to the contrary

Ensk-íslensk tölvuorðabók:

superstition

n.
hjátrú kv.; hindurvitni h.

Íslensk-íslensk tölvuorðabók:

hindur·vitni -is HK, fornt/úrelt - KVK
1
• hjátrú, kerlingabók, bábilja
2
• verndargripur
• lítilfjörleg gjöf
3
staðbundið
• hrútspungur

Í samræðu minni við Skúla skilgreindi ég orðið hindurvitni sem trú sem sprettur af óskhyggju, ótta við hið ókunna og tiltrú á töfra. Merriam-Webster talar um trú sem sprettur af fáfræði, ótta við hið ókunna, tiltrú á töfra eða heppni, ellegar ranghugmyndir um orsakir. Fáfræðin og ranghugmyndirnar um orsakir eiga einnig firnavel við kristna trú og því er þetta flett upp í þeirri orðabók einungis til að styrkja málflutning minn.

Allt það sem ég nefndi í upphafi heimfærist auðveldlega upp á kristindóminn sbr. þessa útlistun mína út athugasemdakerfi Skúla:

Óskhyggjan:

Trúin er fullvissa um það, sem menn vona, sannfæring um þá hluti, sem eigi er auðið að sjá.

Hvað er fullvissa um það sem menn vona annað en óskhyggja? Mín fullvissa er byggð á rökum, ykkar á því sem þið vonið.

Hræðsla:

Kristnin byggir að stórum hluta á óttanum við hið óþekkta og illa. Í faðirvorinu segir t.d. "heldur frelsa oss frá illu" og frægður er Davíðssálmurinn:

Jafnvel þótt ég fari um dimman dal, óttast ég ekkert illt, því að þú ert hjá mér, sproti þinn og stafur hugga mig.

Kristnin er huggun í vondum heimi og fyrirheit Jesú (hótun) um útskúfun vantrúaðra gera beinlínis út á hræðslu einfeldninga við dauðann.

Tiltrú á galdra:

Bænin. Kraftaverkin. Upprisan. Þarf að segja meira?

Trú sem byggð er á fáfræði, segir Merriam-Webster og má heimfæra það upp á kristna trú með þessum hætti (sbr. grein mína Já, kirkjan boðar hindurvitni):

Öll trúarbrögð snúast um að skýra heiminn yfirnáttúrlegum skýringum. Í grárri forneskju trúðu menn því að öll náttúrufyrirbæri væru á valdi vitiborins afls og óveður jafnt sem jarðskjálftar væru afleiðingar skapsmuna þessa æðri máttar. En allt frá því vísindaleg aðferð kom til skjalanna hefur hún varpað hverri yfirnáttúruskýringunni af annarri út í horn og teflt fram náttúrulegum skýringum í staðinn. Það sem hinir trúuðu kalla "sköpunarverk" hefur að stærstu leyti verið skýrt mekanískum skýringum og engin þörf lengur til að troða guðum eða öðrum slíkum tilgátum inn í dæmið. Slíkar getgátur hljóta því að falla undir hindurvitni, séu þær bornar á borð sem einhver sannleikur.

Það er ekkert meira vit í kristindómnum en öðrum trúarbrögðum. Eins og þau er hann rakalaus fullyrðingavaðall um tilhlutan yfirnáttúrlegra afla í líf okkar. Kenningar hans er engan veginn hægt að prófa eða rökstyðja. Þvert á móti er gert tilkall til þess að staðhæfingunum sé trúað án þess að nokkur rökstuðningur komi til. Kristindómurinn er því, eins og önnur yfirnáttúruhyggja, að öllu leyti óröklegt kerfi trúarsetninga. Þetta hafa jafnvel talsmenn hans viðurkennt og segja fullum fetum að þar sem rökhugsun sleppi taki trúin við.

Sama gildir um skilgreininguna "ranghugmyndir um orsakir" og bendi ég á greinar mínar Já, kirkjan boðar hindurvitni og Já, kirkjan boðar bábiljur máli mínu til stuðnings.

Skúli er síðan spurður hvað sé ómálefnalegt við að kalla kristna trú hindurvitni, sé þessari skilgreiningu beitt. Hann vísar greiningunni á bug og segir hugtakið hindurvitni eiga við um gervivísindi en ekki trú.

Ég nota orðið hindurvitni í sömu merkingu og orðið superstition í ensku. Íslensk orðabók gerir það sama, sbr. hér að ofan. Ég hefði líka getað notað orðið hjátrú en finnst það ekki eins gott því það gefur einhvern veginn til kynna að til sé ein sönn trú og allur annar átrúnaður sé vitleysa.

En auðvitað er kristnin ekkert annað en hjátrú. Allur átrúnaður er augljóslega rakalaus vitleysa.

Ég er ekki einn um þá skoðun að kristnin sé "superstition". Lítum á ummæli Thomas Jefferson Bandaríkjaforseta:

Ég hef velt fyrir mér öllum þekktum bábiljum veraldar [all the known superstitions of the world] en ekki fundið neitt það atriði sem gerir hina kristnu hégilju skárri en hinar.

Átrúnaður er einfaldlega eitthvað sem maður telur sér trú um. Sá sem aðhyllist efniskennda heimsmynd þá sem vísindin hafa leitt út þarf ekki að telja sér trú um neitt, heimsmyndin öll byggir einfaldlega á hlutum og atburðum sem færð hafa verið rök fyrir. Trúmaðurinn telur sér trú um aðra heimsmynd en þá sem borðliggjandi er og ekkert svo sem við því að segja, hverjum manni er frjálst að trú því sem honum sýnist.

Aftur á móti er það ábyrgðarhluti að halda þeim hlutum sem menn hafa talið sér trú um að öðrum, sér í lagi börnum, eins og um algildan sannleika væri að ræða. Þessu þurfa trúmenn að gera sér grein fyrir. Það er einfaldlega ekki það saman að telja sér trú um eitthvað og að telja öðrum trú um það.

Skilgreining Skúla á hugtakinu hindurvitni er röng, eins og ég hef sýnt hér fram á. Og fyrst það er á hreinu langar mig að spyrja aftur: Hvað er ómálefnalegt við það að kalla kristna trú hindurvitni, ef notaðar eru orðabókaskilgreiningarnar hér að ofan?