Siðferðisspurningin stóra

Ég spyr mig reglulega þeirrar spurningar í hvernig samfélagi ég vilji lifa. Þessi spurning mótar siðferðilega afstöðu mína á hverjum tíma og hefur með tímanum skilað mér heilsteyptri sannfæringu í þeim efnum.

Það hafa margir í seinni tíð auðgast gríðarlega á því að höndla með ólögleg fíkniefni, eins og umræða síðustu daga og vikna sýnir. Og oft hefur maður verið nógu snauður til að láta sér detta það í hug að ganga þá greiðu leið að velsældinni. En þá kemur Immanuel Kant upp í manni og siðferðisspurningin stóra hljómar:

Vil ég lifa í heimi þar sem sjálfsagt þykir að menn auðgist á eymd og volæði annarra? Svarið er auðvitað nei. Ég gæti ekki fengið það af mér að sanka að mér slíku fé. Þá vil ég frekar vera blankur og bera höfuð hátt.

Vil ég stuðla að samfélagi þar sem menn með nasirnar fullar af amfetamíni æða sturlaðir um göturnar og ræna og rupla saklaust fólk, ellegar lemja það í klessu fyrir þá sök eina að horfa í augun á þeim? Nei, ég gæti aldrei höndlað með slík efni og lagt með því mitt af mörkum til slíkrar veraldar.

Í hvernig samfélagi vil ég þá lifa? Á síðustu árum hefur þjóðfélagsþróunin tekið stór skref í átt til óhefts kapítalisma, þar sem frjáls samkeppni er í hávegum höfð. Slagorðin á bak við þessa óheillaþróun eru þau helst að allir hafi jöfn tækifæri til að auðgast og að hver sem er geti með þessum hætti orðið ríkur. Þetta er bæði satt og rétt, en í þessu fellst illskeytt hugsanavilla. Hver-sem-er táknar nefnilega ekki það sama og hugtakið allir.

Í kapítalísku samfélagi geta ekki allir orðið ríkir. Því þótt hver sem er geti orðið ríkur þá geta ekki allir orðið það á sama tíma. Samkeppni gengur auðvitað út á að klekkja á þeim sem keppt er við. Í samkeppni verða óneitanlega alltaf einhverjir undir og með tímanum myndast slagsíða í samfélaginu, þegar auðurinn safnast með þessum hætti á fáar hendur. Því fyrir hvern einn sem auðgast fram úr hófi hljóta nokkrir að enda snauðir. Þetta á sér forsendur í því að uppsafnað fé á feitum bankareikningum er dautt fé, engum til gagns. Til að halda þjóðfélaginu heilbrigðu verður þetta fé að fá að steyma um æðar þess. Auðsöfnunarsamfélagið er því sjúkt. Ég kæri mig ekki um að lifa í slíku samfélagi og tek því ekki þátt í þessu.

Þess í stað mun ég berjast fyrir jöfnuði. Því til að menn hafi jöfn tækifæri til lífsgæða verður að koma í veg fyrir að hægt sé að rýja heilu hópana inn að skinni í krafti auðsöfnunar hinna lánsömu. Markaðslögmálin eiga aðeins við á sumum sviðum þjóðlífsins, en mega ekki kosta það að okrað sé á nauðsynjum í krafti yfirburða. Hlutir eins og rafmagn, sími, neysluvatn, eldsneyti og matvæli eiga að vera yfir frjálsa verðlagningu hafnir og tryggja þarf að allir sitji við sama borð í þeim efnum, hvar sem þeir búa á landinu. Þetta eru þjóðþrifafyrirbæri og arður má þarna engu skipta.

Þannig á að reka þjóðfélag, en ekki moka þessum póstum í hendurnar á gráðugum einkaaðilum. Þjóðnýtum undirstöðuatvinnuvegina og þjóðþrifaþættina. Lögleiðum réttinn til lágmarkslífstandards, öllum þegnum samfélagsins til handa. Til þess rekum við þjóðfélag og út á það eiga öll siðferðismarkmið okkar að ganga.

Í slíku samfélagi vil ég lifa.