Smættarhyggja mín

Ég er smættarhyggjumaður. Ég bara vissi það ekki fyrr en núna rétt nýlega.

Eyja Margrét Brynjarsdóttir ritar ágæta grein um smættarhyggju á vísindavefinn og lestur hennar færði mér heim þann sann að viðhorf mín ganga alla leið í þeirri hyggju. Ég er pósitívisti sem hefur einfaldlega tamið sér að skoða heiminn út frá þeim forsendum að allir hlutir eigi sér forsendu í eðlis- og efnafræðilegum lögmálum.

Hún segir:

Þegar talað er um smættarhyggju um mannshugann er yfirleitt átt við annað af tvennu. Annars vegar er átt við svokallaða atferlishyggju (e. behaviorism) en samkvæmt henni eru hugarferli á borð við gleði og sársauka ekkert umfram þá hegðun sem viðkomandi einstaklingar sýna. Hins vegar, og kannski oftar nú á dögum, er átt við svokallaða smættarefnishyggju (e. reductive materialism) en samkvæmt henni er hugarferli, til dæmis gleði, ekkert annað en ákveðið ferli í heila og miðtaugakerfi.

Ég er semsagt líka smættarefnishyggjumaður.

Margir trúmenn sem ég hef rætt við gera sér far um að koma ekki auga á þetta orsakasamhengi hlutanna, telja t.d. ástina og fegurðina ekki af þeim meiði að hægt sé að smætta þau hugtök niður í raunvísindalegt samhengi. Hugtakið smættarhyggja verður því í munni þeirra nánast að skammaryrði.

Þeir hafa svo rangt fyrir sér.

Fyrir nokkrum árum las ég tvær bækur eftir Steven Pinker, How the Mind Works og The Language Instinct. Pinker þessi er það sem kallast á ensku cognitive scientist og starfar á völlum skynsálfræðinnar. Hann byggir rannsóknir sínar að miklu leyti á niðurstöðum málfræðingsins snjalla Noam Chomsky sem fann það út að málhæfileiki mannskepnunnar ætti sér forsendur í eðlisávísun og sýndi fram á að málhæfni okkar miðast við orðasafn og reglur sem leiða út yfirborðsgerð orðanna í safninu.

Pinker gengur snöggtum lengra og sýnir hvernig tileinkun, varðveisla og notkun tungumálsins helgast af kerfisbundinni heilastarfsemi sem hefur nánast digital virkni. Bók hans Words and Rules, sem ég las í haust, leiðir út hvernig kviknar og slökknar á ákveðnum rofum í óraflókninni heilagerðinni þegar við beitum þessum reglur á orðasafnsmynd orðanna lærum myndir orðanna út frá myndunarstað málhljóðanna í munn- og nefholi. Þetta leiddi hann út með því að rannsaka hvernig við lærum og notum veikar og sterkar sagnir.

Allt þetta segir okkur í raun nákvæmlega hvers kyns fyrirbæri vitund okkar er og leiðir sterkar líkur að vélvirkni sálarlífsins, hvorki meira né minna.

Ég ætla að fjalla meira um smættarhyggju og verkun hennar í náinni framtíð, bæði hér og á Vantrú. Af því tilefni hef ég smíðað nýjan efnisflokk í bloggið mitt. Fylgist með frá byrjun!