Bloggið
Hel er eitthvað
að taka nærri sér hve djúpa meiningu fólk
leggur í það sem hún bloggar. Það
er auðvitað skiljanlegt, því fátt getur
verið meira pirrandi en að vera misskilinn og mistúlkaður.
Mér þykir þó alveg gríðarlega
mikilvægt að ég fái að segja meiningu mína,
hvort sem hún misskilst, rangtúlkast eða veldur fjaðrafoki.
Ég lít svo á að betra sé að koma
hreint fram en reyna í sífellu að sykurhúða
það sem manni býr í brjósti.
Djöfull sem maður er búinn að fara fyrir brjóstið
á mörgum. En af hverju þarf fólk að vera
svona viðkvæmt fyrir því að heyra önnur
viðhorf en sín eigin?
Mér hefur gengið fremur illa í seinni tíð
að fá verkefni í þeirri atvinnugrein sem ég
helgaði líf mitt. Orðspor mitt hefur breiðst út
og bransinn er einfaldlega of stöffaður af prímadonnum
til að píp í einhverri trommaradruslu eigi upp á
pallborðið.
Þegar ég gekk í þann ágæta klúbb
SAMT kom mér mjög á
óvart að þar var að finna allnokkra einstaklinga
sem ekki vilja láta trúleysi sitt uppiskátt af
ótta við að missa bæði starfið og virðinguna,
jafnvel vinina.
Ég bauð mig strax fram í blaðaskrif málstaðnum
til handa enda hafði ég engu að tapa, hafði aldrei
legið á viðhorfum mínum í garð trúarinnar.
Það var þó með hálfum hug að ég
reit fyrstu greinina,
því ég bjóst satt að segja við því
að mér yrði slátrað og fólk færi
að sniðganga mig í ríkari mæli en fyrr.
Ekkert slíkt gerðist, einu viðbrögðin sem ég
fékk voru hrós, jafnvel frá fólki sem var
á öndverðum meiði. Ég var skyndilega orðinn
málsmetandi einstaklingur, en ekki bara einhver rugludallur úti
í horni.
Þetta efldi mig í því að láta
ekkert verða til að halda aftur af skoðunum mínum,
enda er ég sannfærður um að öll sú
umræða sem maður skapar með afdráttarlausum
orðum og antitesum hafi að lokum jákvæðar afleiðingar
þótt slíkt hátterni stuði kannski einhverja
í fyrstu. Hef ég þar fyrir mér bæði
Hegel, Pál Skúlason og Richard Dawkins,
að ógleymdum Ralph Waldo Emerson sem hvatti menn til
að segja umbúðalaust skoðun sína í
þrungnu máli, jafnvel þótt þær
skoðanir sem maður setur fram í dag stangist fullkomlega
á við þær sem komu út úr manni
í gær.
Skrápurinn þykknar við þetta jafnt og þétt
og ekki vanþörf á, því stundum er maður
túlkaður
á versta veg. Maður hefur í þessum efnum
allt að vinna og engu að tapa. Og álit annarra er einfaldlega
þeirra eigið vandamál þegar maður veit með
sjálfum sér að maður hefur rétt fyrir sér.
Matti
veltir fyrir sér hvar öfgarnar liggi þegar kemur að
skoðunum á eilífðarmálunum. Veltir upp
hugtakinu "öfgatrúleysi" og teiknar upp gröf
þar sem hann ýtir þjóðkirkjutrúnni
upp að bókstafstrú, en lætur sinnuleysi ná
yfir stærstan hluta skalans.
Í flestu tilliti er þetta rétt athugað, en
ég velti því fyrir mér hvort ásarnir
geti ekki verið fleiri. Smávegis umhugsun varð til þess
að ég teiknaði þetta graf upp:
Ég kýs að miða við hve mikil gagnrýnin
hugsun er á ferðinni annars vegar og svo hvort heimsmyndin
teljist lokuð eða opin. Ekki veit ég hvaðan ég
fæ þau hugtök eða hvort ég hafi kokkað
þau upp sjálfur, en nánari skýringar má
finna í ritgerðinni Fagurhyggja.
Djákninn mætti í athugasemdakerfið hjá
Matta og stakk upp á að uppdrátturinn væri hringur
þar sem hinn trúlausi og hinn bókstafstrúaði
mætist þar sem hringurinn lokast, en sinnuleysið sé
í mestri hugsanlegri fjarlægð. Ég tel það
mikla einföldun, því þessir tveir hópar
eiga afskaplega lítið sameiginlegt annað en vera ekki
sinnulausir í afstöðu sinni. Á grafinu mínu
mætti útfæra þetta þannig að sinnuleysið
sé á miðjunni en afstaðan verði því
eindregnari sem færst er nær jöðrunum.
Og þá sést að hinn trúlausi og hinn
bókstafstrúaði gætu ekki verið lengra hvor
frá öðrum.
En það má setja þett upp öðruvísi.
Við höldum ásnum lokuð/opin heimsmynd áfram,
en nú setjum við hugtökin trúgirni og
efahyggja á y-ásinn. Og þá fæst
dálítið önnur mynd:
Sköpunarsinnar, þessir súperefahyggjumenn lokaðrar
heimsmyndar eins og hún birtist í Biblíunni, skera
sig skyndilega frá öðru bókstafstrúarfólki
og nálgast trúleysið á þessum einkennilegu
forsendum. Nákvæmari staðsetning á trú
þjóðkirkjufólks virðist líka fást
með þessu.
Ef þessum nýja ás væri stillt upp sem z-ás
á fyrra grafinu gætu menn skilgreint nokkuð nákvæmlega
hvar trú hvers og eins liggur, í þrívídd
og allt. Kannski maður hanni próf sem sker úr um það
hvar menn lenda á því góða grafi.
Ég ætla að spá betur í þetta.
Öllum athugasemdum er vel tekið.
Það er búið að vera fjörugt á
annálnum
hans Árna síðustu dægur. Og margt komið
fróðlegt í ljós um það hvernig mannlegt
eðli virkar í raun.
Þorkell
er ágætt dæmi. Hann blandaði sér hróðugur
í umræðuna með reynslusögur af sjálfum
sér sem hann otaði að okkur Matta,
nánast með orðunum "hvað segið þið
nú, ha, ha...!"
Það var lítið mál að tækla það
og Matti benti honum á nokkrar greinar sem sýna fram á
að skýra megi upplifanir á borð við þessar
hjá Þorkatli með mun sennilegri hætti en hann
sjálfur gerir.
Þorkell firrtist mjög við þetta og þegar
ég bætti því við að hugsanlega gæti
verið um falskar
minningar að ræða dó ég sem gjaldgengur
pappír í hugskoti hans.
Hvað veldur svona viðbrögðum? Ætli það
sé ekki trúgirnin. Þetta ógurlega
fyrirbæri virðist hafa svo sterk ítök í
hugsanavenjum margra að engin rök virðast geta nagað
sig í gegnum um þykkan hjúpinn.
Richard Dawkins á firnagóða
kenningu um það hvernig trúgirnin er ásköpuð
okkur mannfólkinu og í raun hið besta áhald
til að lifa af í viðsjárverðum heimi.
Þegar maður er barn.
Börn þurfa á því að halda að
trúa því sem fullorðnir segja, svo þau
læri að vara sig á hættum umhverfisins. En inn
í þessi skilaboð frá hinum eldri geta slæðst
alls kyns "vírusar" á formi ranghugmynda. Guðstrúin
er einn slíkur og virðist með þeim ósköpum
gerður að lifa von úr viti í hugskoti manna, jafnvel
löngu eftir að fullorðinsaldri er náð.
En í flóknu nútímasamfélaginu er
ekki gott að búa að trúgirni barnsins fram á
fullorðinsár. Það er einfaldlega of mikið af
kónum þarna úti sem reyna að ná stjórn
á okkur með því að höfða til hennar.
Skeptíkerinn er best settur í þessum óraflókna
viðsjárverða heimi con-manna
af öllum gerðum.
En það eru ekki bara trúgjarnir sem standa í
dásamlegu argaþrasi þarna í vefheimkynnum
Árna. Trúleysinginn Már
Örlygsson mætti brattur og byrjaði á að
tilkynna mér að ég hegðaði mér eins
og fífl af því ég gagnrýndi trú
manna. Bar það meira að segja upp á mig að
rök mín væru þau helst að kalla menn fífl.
Alger misskilningur.
Þessi maður skaut sig í fótinn á öðru
skeyti með sömu Ad Hominem villunni og hann var að skamma
mig fyrir að ósekju. En ástæðan er svo sem
skiljanleg: Hann er fastur í þessu hugsanadýki að
trú manna sé heilög og að ekki megi hrófla
við henni. Um þetta fáránlega tabú á
Dawkins góða punkta í grein sinni Time
to Stand Up. Þar vitnar hann í vísindahúmorskáldið
Douglas Adams sem segir:
If somebody votes for a party that you don't
agree with, you're free to argue about it as much as you like; everybody
will have an argument but nobody feels aggrieved by it. If somebody
thinks taxes should go up or down you are free to have an argument
about it. But on the other hand if somebody says 'I mustn't move a
light switch on a Saturday,' you say, "I respect that."
The odd thing is, even as I am saying that, I am thinking "Is
there an Orthodox Jew here who is going to be offended by the fact
that I just said that?" But I wouldn't have thought "Maybe
there's somebody from the left wing or somebody from the right wing
or somebody who subscribes to this view or the other in economics"
when I was making the other points. I just think "Fine, we have
different opinions." But, the moment I say something that has
something to do with somebody's (I'm going to stick my neck out here
and say irrational) beliefs, then we all become terribly protective
and terribly defensive and say "No, we don't attack that; that's
an irrational belief but no, we respect it.
Ég spyr eins og Dawkins: Er ekki kominn tími til að
uppræta þessa óttablöndnu virðingu fyrir
óskynsamlegri heimsmynd manna og takast á við hana
eins og hvert annað málefni, pólitískt, siðfræðilegt
eða þjóðfélagslegt. Nógu lengi hafa
fulltrúar geistlegs vald fengið að vaða uppi með
óskynsamlegan vaðal sinn, jafnt í skólum sem
í fjölmiðlum. Enginn þorir að segja neitt
út af tabúinu sem hefur skýlt þessum málflutningi
öldum saman.
Því er lokið. Trúmenn eiga einfaldlega enga
heimtingu á friðhelgi til að troða órökrænu
hugmyndakerfi sínu upp á allt og alla.
Og það á launum frá ríkinu.
Sé að það eru 200 dagar frá því
Mogginn fékk grein Sigurðar
Hólm í hendurnar (sjá tengil efst á
síðunni). Frammistaða Mogga og DV er að verða
vægast sagt gráthlægileg.
Sigurður skrifaði í vetur tvær svargreinar við
ummælum biskups í garð trúlausra, greinar sem
ekki hafa enn fengist birtar. Og eins og þeir sem lásu
síðustu færslu og tékkuðu á annall.is
sáu, þá er guðfræðingurinn sem þar
ræður húsum ekkert að flýta sér að
svara þeim greinum fyrir mig.
En ég er búinn að finna einn sem það gerir.
Á spjallþráðum
Strikins hefur djákninn háð marga hildi
við okkur trúleysingja og jafnan verið á hófsömum
og skynsömum nótum. Maður þessi er prestlærður guðfræðilærður
og hélt til skamms tíma úti greinaskrifum á
sama vef um trúmál.
Hér er hans leið til að orma sig út úr
greinum Sigurðar:
fyrir það fyrsta þá
geri ég skýran greinarmun á guðsleysi annars
vegar og trúleysi hins vegar. Þetta finnst mér
sérstaklega mikilvægt í þessari umræðu
því að mínum skilningi var Thomas Paine alls
ekki trúlaus heldur guðlaus, það sama á
við prestinn í Sollerod (eða einhvers staðar þarna
í Viskíbeltinu) sem Danir eru búnir að skemmta
sér yfir.
[...]
Trúleysi, það að hafa
ekkert fyrir satt, trúa og treysta engu er að mínum
skilningi mjög fjarri guðleysi þar sem skynsemi mannsins
er lögð til grundvallar og öllu yfirnátturulegu
valdi er hafnað. Af þeim sökum held ég að
kirkjunnar menn og þeir sem kalla sig trúleysingja (og
eru að mínum skilningi guðleysingjar) nái oft
illa að tala saman vegna þess að við skiljum þetta
hugtak trúleysi mjög ólíkum skilningi.
Biskup er semsagt ekkert að tala við okkur. Hjúkk, gott
að heyra það! Eða ekki. Við "guðleysingjar"
viljum því miður kalla okkur trúleysingja enda
samsvarar orðið trú í þessu samhengi orðinu
religion í ensku - átrúnaður á hið
yfirnáttúrlega.
Hvað er það nákvæmlega sem drífur
biskup og guðfræðinga áfram í því
að skilgreina þetta orð upp á nýtt án
skýringa, vitandi að þeir eru með því
að særa tilfinningar okkar atheista? Eru svona margir þarna
úti sem "hafa ekkert fyrir satt, trúa og treysta
engu" að það sé við hæfi að
stela af okkur þessu hugtaki og klína á þá?
Ég hef aldrei hitt svona fólk, hvar geyma þessir
menn það?
Fólk sem hefur ekkert fyrir satt og trúir engu né
treystir er í mjög vondum málum vægast
sagt. Ætli hugtakið geðklofi með algerri, krónískri
ofsóknarkennd lýsi því ekki nokkurn veginn.
Ég efast þó um að svo paranoid fólk sé
til að það hafi ekkert fyrir satt og treysti engu.
Og er það svo eftir allt þetta fólk sem biskupinn
er að meina að siðferðinu stafi mest hætta af,
sjúklingar með geðklofa?
Þá fyrst má hann fyrir alvöru skammast sín.
Kristnir eru nógu mikið búnir að níðast
á þessu fólki gegnum aldirnar, berja úr því
illu andana með alls kyns pyntingartólum og særingarþulum
þó að forvígismenn kirkjunnar fari ekki að
kenna því nú á 21. öldinni um allt sem
miður fer í mannlegu samfélagi.
Nei, biskupinn og skósveinar hans verða að gera betur
en kokka upp manntegund sem hvergi finnst til að snúa sig
út úr ósómanum.
Ég get endalaust verið gáttaður yfir málefnaþurrð
þeirra guðfræðinga sem hætta sér út
í samræður við mig um trú og trúarbrögð.
Alltaf eru þeir jafn óviðbúnir beinskeyttri
gagnrýni, skreppa saman í vörn og láta að
því liggja að maður sé bara óuppdreginn
og kjaftfor dóni að voga sér að ráðast
gegn hugmyndakerfinu.
Á guðfræðingavefnum annáll.is
var verið að halda á lofti bók sem biskupinn yfir
Íslandi hefur skrifað. Vitnað var til þessarar
klausu sem dæmi um snilldina:
Við erum stödd í skrúðgarði,
undarlegum, yndislegum garði og þar flögrar fagurrautt
fiðrildi milli blómanna. Vertu ekki of viss um að þú
getir fangað þetta fiðrildi, hversu fimur sem limaburður
þinn er. En ef þú hættir að reyna, og
ferð að njóta garðsins, þá gæti
verið að það tyllti sér eitt andartak á
hönd þína.
Raunar hefur komið í ljós að þessi metafóra
er alls ekkert frá biskupi komin, heldur er þetta haft
eftir einhverjum Richard Holloway. En látum það
liggja á milli hluta. Ég
blandaði mér í málið með því
að samþykkja þetta. Lagði svo til að menn hættu
að eltast við guðdóminn og færu að njóta
lífsins.
Umræða spannst út frá þessu, umræða
sem tók fljótt á sig þann lit að ég
væri með hnútukast og leiðindi. Samt var ég
ekki að segja neitt óviðurkvæmilegt heldur einungis
að gagnrýna hugmyndakerfi þessara manna.
Kannski má það ekki.
Ég held að kirkjunnar menn hafi allt fram á þennan
dag ekki þurft að venjast því að blakað
sé við bullinu í þeim, því tekist
hefur að gera málflutninginn "heilagan" í
höfðum fólks. En það er ekkert heilagt við
hið kristilega hugmyndakerfi og algerlega verjandi að koma með
beinskeittar árásir á það í viðurvist
fulltrúa þess.
En ég er greinilega að sýna af mér frumkvæði
sem mennirnir á annall.is eru ekki vanir. Það merkilega
er að í kjölfar orða minna um að hið kristna
hugmyndakerfi sé villuráf birtist nýtt
blogg á vefsíðu guðfræðingsins þar
sem hann byrjar að fabúlera fimbulfamba um ritskoðun
á athugasemdum eins og mínum. Í kjölfarið
fer hann svo að mælast til þess að ég dragi
úr krafti orða minna.
Þoldi hann ekki að heyra hugmyndakerfi sitt kallað villuráf?
Er það kannski of sönn skilgreining á því?
Eða eru orð mín of óvægin fyrir málefnalega
umræðu?
Svari hver fyrir sig.
Ekki misskilja færsluna hér fyrir neðan, mér
þykir sú hugmynd að við séum einhver svona
SIMS mjög heillandi.
Reyndar myndi þetta útskýra margt, sérstaklega
þruglið í Biblíunni. Við erum auðvitað
ekkert annað afsprengi 11 ára gamals tölvunörds
sem fékk SIMS - THE ULTIMATE REALITY í afmælisgjöf
fyrir fjögurþúsund og eitthvað árum (á
okkar mælikvarða, fyrir mánuði síðan
hjá honum). Fyrstu tvær vikurnar var hann í góðu
stuði að gera tilraunir með fólkið og gefa fasískar
fyrirskipanir um allt og ekkert, t.d með því að
birtast fyrir framan einstaka mann og heimta að hann fórnaði
syni sínum og svona. Loks hannaði hann karakter sem hann
sendi með fáránleg misvísandi skilaboð
til okkar, t.d. að hata foreldra okkar og rétta fram hinn
vangann (núna situr þessi týpa á desktoppnum
hjá honum eins og bréfaklemmufíflið í
Office og heldur honum kompaníi). Svo missti hann áhugann
og fór að gera eitthvað annað.
Það skýrir hvers vegna við höfum ekkert heyrt
af honum í tvær vikur (tvö þúsund ár).
En skilaboðin frá honum eru skýr: Við eigum að
tilbiðja hann og vegsama, því forritið geymir í
gagnabanka hugsanir okkar og gjörðir. Og hann fer bráðum
að mæta á svæðið og dílíta
öllum sem forritið hefur merkt við með rauðu hjá.
Við trúleysingjarnir verðum auðvitað fyrstir
látnir fjúka, enda löngu komnir framúr skapara
okkar í siðferðisþroska.
Þetta leiðir hugann að Matrix,
þeirri frómu mynd sem ég hef enn ekki séð
nema með öðru auganu. Fyrir þá sem hafa gaman
af því að velta
fyrir sér trúarstefum í kvikmyndum þá
er hún víst þrungin tilvísunum. Hér
kemur mín útgáfa:
Matrix er um kristindóminn. Mönnum er haldið í
afkáralegri blekkingu um sæluríki svo hægt
sé að mergsjúga þá meðan þeir
eru fastir í draumum sínum. Andspyrnuliðið í
myndini eru trúleysingjarnir sem vilja vekja mannskapinn upp
til raunveruleikans þótt hann sé bæði
harðari og ógnvænlegri.
Held áfram með þetta þegar ég hef séð
myndina almennilega.
En þessir Deus Ex Cinema fýrar mættu að ósekju
taka myndina Chocolat
fyrir og gera trúarstefjum hennar skil (nú er ég að herma eftir
Matta).
Annan eins óð til trúleysis og kjaftshögg á
kristindóminn hef ég vart séð síðan
ég horfði á Bad
Boy Bubby. Minni á orð prestsins í lokin:
Við getum ekki miðað góðsemi okkar við
það hvað við látum ógert, hvað
við neitum okkur um, hverju við berjumst gegn og hverja við
útilokum. Ég held við ættum að mæla
góðsemi okkar út frá því hverjum
við sýnum umhyggju, hvað við sköpum og hverja
við höfum með í för.
Í nýjasta hefti Lifandi vísinda er athyglisverð grein um vísindamenn
sem halda því fram fullum fetum að veröld okkar sé tölvulíkan.
Ég veit ekki hve miklir vísindamenn þetta eru, því þeir gera sig seka
um magnaða villu sem vísindaleg aðferð og bróðir hennar, rakhnífur Occams,
eiga að hindra. Ályktun þessa fólks er einfaldlega sú að fyrst heimur
okkar er settur saman úr einföldum einingum (einungis rúmlega hundrað
frumefnum sem öll eru sett saman úr aðeins þremur þáttum + 4 eðlislögmálum)
og þessar einingar verði fljótlega hægt að draga upp
og líkja eftir í sýndarveruleika, þá hljóti að vera um slíkan
að ræða.
Þetta heitir að leita flókinna skýringa þegar einfaldari eru fyrir hendi. Því til að fallast á þessa skýringu verður maður að gera ráð fyrir að utan veruleika okkar sé raunheimur sem hljóti að vera a.m.k. jafnmargslunginn okkar, fyrst hægt er í honum að hanna okkar heim. Og er þá ekki sá heimur bara sýndarlíkan í einn öðrum raunheimi ad infinitum?
Nei, þetta er bara gamla trúamannaruglið um fullkominn skapara enn einu sinni, nema hvað nú þykjast menn byggja a vísindalegum rökum.
En þeir gleymdu að taka með sér rakvélina.
Djöfull sem maður hefur slátrað af flugum síðasta hálfa árið eða svo. Maður man varla aðra eins tíma.
Mér hefur upp á síðkastið dottið í hug að senda Vísindavef Háskólans þessa spurningu: "Er í lagi að drepa flugur?" Það vekur mér endalausa forvitni að sjá hvernig slíku yrði svarað og út frá hvaða forsendum.
Á líffræðilegum nótum mætti eflaust leiða út þá niðurstöðu að það sé ekki aðeins í lagi, heldur beinlínis nauðsynlegt að drepa allar þessar flugur sem eru að flækjast í matnum manns, að ekki sé talað um moskítódruslurnar sem geta eitrað í manni blóðið og fyllt af pestum. Vistfræðingar myndu þó sennilega vara við eiturefnum og ofveiði, því allur lífheimurinn sé samhangandi heild þar sem ekki megi koma á of miklu ójafnvægi. Aftur á móti gæti hið mannfræðilega sjónarmið bent á þá staðreynd að þetta sé eðlileg og góð útrás fyrir veiðieðlið sem óneitanlega býr í okkur öpum af mannkyni.
En það er auðvitað hin siðfræðilega hlið sem er áhugaverðust. "Hann gerir ekki flugu mein" er setning sem notuð er til að tiltaka göfgi einhvers og í augum margra þykir það aðdáunarverðast af öllu að blaka ekki við nokkurru lífveru (a.m.k. ekki af fánu jarðar).
Hversu gáfulegt er það?
Að hafa það að lífsviðhorfi og heimspeki
að gera ekki flugu mein er mjög í anda kristilegs
siðferðis - rétta hina kinnina og láta vaða
yfir sig. Fólk sem heldur á lofti þessu viðhorfi
horfir sennilega bara á moskítófluguna stinga sig
í handlegginn eða augnlokið og bíður þolinmótt
eftir því að húðin þrútni og
bólgni með tilheyrandi kláða.
Ég spyr aftur: Hversu gáfulegt er það?
Manneskjur dreifast yfir stórt svæði þegar kemur
að siðferðiskennd gagnvart dýrum. Flestir eru andvígir
tilgangslausu drápi í skemmtiskyni en finnst í
lagi að ráðast gegn hvers kyns "pestum" með öllum
tiltækum vopnum. Eitthvað hafa gæði taugakerfis
lífverunnar að segja um þá samúð
sem hún hlýtur hjá mannöpum, að stíga
á maur er ekkert til að tala um, en kveikja í ketti
algjör viðbjóður. Svo eru tilvik þar sem þessi
niðurröðun í glæpaþrep riðlast.
Hvað til dæmis með geitungana ellefu sem við bróðir
minn erum búnir að veiða í krukku í dag?
Við hálffylltum krukku með vatni blönduðu hunangi,
sykri, marmelaði og fleiri sætum söbbstönsum, gerðum
dálítið gat á lokið og stilltum þessu
upp úti á stétt. Geitungarnir renna á lyktina
og enda með að detta ofan í gatið og niður í
sykurvatnið. Þar berjast þeir á sundi fyrir lífi
sínu dágóða stund og reyna að krafla sig
upp úr klísturvatninu, svamla í offorsi innan um
lík ættingja og vina sem voru svo óheppnir að
villast inn í þessa sælgætissjoppu á
undan þeim. Væru þetta menn væri óhugnaðurinn
algjör.
Ég horfi á þetta og set mig í spor þeirra. En hugsa svo, "hva, þetta eru bara flugudruslur". Ég ætla ekki að lenda í hinu búddísk-kristna múnkasyndrómi sjálfsniðurlægingarinnar.
Ég ætla að biðja fólk um að taka því sem hér kemur ekki allt of hátíðlega. Þetta eru einungis eðlilegar hugleiðingar og þurfa sem slíkar ekki að tákna neitt eða boða eitthvað drastískt.
Hvað er það sem allir vilja verða, en enginn vill vera? Þannig
hljóðaði gáta upp úr kveri Séra
Sveins Víkings, Leikir og létt gaman, sem mikið
var notað til að skapa stemmningu í jólaboðum
móðurættar minnar endur fyrir löngu. Svarið
er auðvitað: Gamall.
En ég er semsagt að velta því fyrir mér, á þessum tímum þar sem allir ætla sér að lifa svo lengi að það jafngildi heilli eilífð, hvort eðlilegt geti verið að verða saddur lífdaga um fertugt.
Það er ljóst að frá bíólógísku sjónarmiði liggur ekkert annað fyrir þeim fertuga en hrörna allt þar til hann deyr. Maður sem var nýorðinn sextugur sagðist einhverju sinni ekkert skilja í því hvaða fagnaðarefni það gæti verið að ná slíkum aldri, því núna horfði hann fram á tvo möguleika: Að deyja, eða verða gamall og slitinn eða deyja svo. Og hann vissi varla hvor kosturinn var hræðilegri.
Hinn trúlausi hefur enga ástæðu til að hræðast dauðann, en hann getur verið gegnumsýrður af þeim óhugnaði sem felst í að standa andspænis ellinni. Vita það eitt bíða sín að fá alls kyns hrörnunarsjúkdóma, upplifa biluð líffæri, sjón- og heyrnarleysi. Það dregur úr snertiskyni og hreyfigetu. Ákveðnar tíðnir detta út í heyrninni og því erfitt að skilja talað mál. Ellin er eins og að standa slompaður með dökk sólgleraugu, eyrnatappa með hanska á höndum í heimi þar sem allt gerist of hratt og með of miklum hávaða.
Fertugur maður hefur í raun lifað alveg nógu lengi. Hann hefur haft 20 ár til að drekka og djamma, aldarfjórðung til að stunda kynlíf og koma upp afkvæmum. Fátt kemur honum á óvart lengur og undur og stórmerki heimsins eru orðin gamlar lummur. En það mikilvægasta er að hann stendur langreyndur á tindi getu sinnar í starfi.
Þar sem ég hef ákveðið að tromma fram í rauðan dauðann (núna er hálfleikur hjá mér) er ekkert verra en eiga fyrir höndum að missa snerpuna og sköpunarkraftinn. Tja, nema ef vera skildi að missa sansinn fyrir því hvort maður hafi misst annað hvort þessa.
Ég lít svo á að ég hafi aldrei verið eins frjór í list minni og einmitt þessi misserin. Það drýpur hunang af hverju strái. En hvað stendur það lengi?
Ég óttast eins og pestina þá stund þegar ég stend frammi fyrir því að vera orðinn gamall. Og þar af leiðandi er ég ekkert svo viss um að ég vilji verða gamall. En þá er spurning hvenær rétti tíminn sé til að slá sig af.
|