Jį, kirkjan bošar bįbiljur

Žann 14. mars skrifar Helgi Sęmundur Helgason heimspekingur įgęta svargrein viš skrifum mķnum um hvort kirkjan boši hindurvitni. Žar reynir hann aš verja žjóškirkjuna gagnrżni minni įn žess žó aš sżna į nokkurn hįtt fram į aš ég hafi rangt fyrir mér. Mig langar ķ žvķ sambandi aš benda į fįein atriši:

Helgi reynir aš ógilda žį fullyršingu mķna, aš žaš sem trśmenn kalli "sköpunarverk" hafi aš stęrstu leyti veriš skżrt mekanķskum skżringum, meš žeirri stašhęfingu aš žeir hinir sömu leggi ašra merkingu ķ oršiš "sköpunarverk" en ég. Mér sżnist hér vera um "įtyllurökvillu" (straw-man) aš ręša, žvķ ekki er rįšist į mįlflutning minn heldur einhverja sérsmķšaša śtgįfu af honum. Žaš mįtti žó ljóst vera viš hvaš ég įtti.

En gott og vel, ég skal umorša fullyršinguna: Vķsindunum hefur ķ megindrįttum tekist aš skżra heiminn mekanķskum skżringum. Allar fullyršingar um tilhlutan yfirnįttśrlegra afla viš gerš og stjórnun hans eru óžarfar, mekanķskar skżringar nęgja. Allt slķkt tal veršur žvķ aš telja getgįtur og sé slķkt bošaš sem sannleikur mį flokka žaš undir hindurvitni.

Helgi segir: "Nįttśruvķsindin kenna okkur aš Guš skapaši ekki heiminn eins og trésmišur smķšar stól. En žar meš er ekki sjįlfgefiš aš heimurinn sé ekki sköpunarverk Gušs."

Žetta er hįrrétt hjį Helga, en hann veršur žó aš muna aš um leiš er ekki heldur sjįlfgefiš aš heimurinn sé skapašur. Slķkar órökstuddar tilgįtur er žvķ ekki hęgt aš bera į borš sem einhvern sannleik, žęr byggja į fįfręšinni einni saman.

Og hér duga engin "hjartans rök". Žó slķk innri sannfęring geti gagnast hverjum og einum viš įkvaršanatöku ķ daglegu lķfi er ekki hęgt aš tefla henni fram ķ rökręšum. Ég skil ekki af hverju heimspekingurinn er aš kynna slķkt hugtak til sögunnar, svo loftkennt sem žaš er og illa til žess falliš aš nota ķ samręšu sem žessari.

Vķsindin boša ekki aš śtilokaš sé aš til séu yfirnįttśrleg öfl, en nišurstöšur žeirra hingaš til hafa gert žęr fullyršingar trśarbragšanna ósannfęrandi. Og Helgi getur ekki snśiš bakinu viš žvķ aš kirkjan bošar yfirnįttśrlegan skapara, yfirnįttśrlegt eilķft lķf eftir daušann og dóm yfir yfirnįttśrlegum sįlum manna. Žessi bošskapur er arfleiš gamallar rakalausrar heimsmyndar og śr öllum takti viš žį vitneskju sem viš bśum yfir ķ dag.

Helgi spyr: "Hvernig getur [trśmašurinn] t.d. rökstutt žaš vķsindalega aš Guš hafi skapaš heiminn? Į móti kann trśmašurinn aš spyrja hvort kristin trś snśist yfirhöfuš um žaš aš rökstyšja žetta vķsindalega."

Ég svara: Nei, žaš er ekki hlutverk hennar. Og žaš er einmitt žetta atriši sem gerir hana aš bošbera hindurvitna, žvķ engin višurkennd sannindi eša rökstušningur liggur henni til grundvallar. Hśn byggir į fįvisku en er samt sem įšur bošuš sem sannleikur. Auk žess er žaš rangt hjį Helga aš ég hafi krafist žess aš trśmenn rökstyšji trś sķna vķsindalegum rökum. Ég var ekki aš žvķ heldur benti ég einungis į aš séu engin rök tiltęk verši bošskapurinn aš skošast sem bįbiljur. Žetta gildir ekki bara um kristindóminn heldur öll žau tilvik žar sem yfirnįttśruskżringar eru bošašar sem sannleikur įn žess aš vera undirbyggšar rökum.

Grein sķna endar Helgi į aš hugga presta žjóškirkjunnar meš žvķ aš röksemdum mķnum sé ķ raun ekki beint gegn žeim. Žetta er aušvitaš rangfęrsla, röksemdir mķnar beinast gegn hverjum žeim sem skżrir heiminn yfirnįttśruskżringum. Og žaš žarf ekki annaš en fara meš trśarjįtninguna til aš sjį aš einmitt žetta gerir ķslenska žjóškirkjan.

En ef til vill leggja Helgi og trśmennirnir ašra merkingu ķ oršiš hindurvitni en ég. Merriam-Webster oršabókin skżrir hugtakiš superstition svo: Trśarkenning sem sprettur af fįfręši, ótta viš hiš ókunna ellegar tiltrś į töfra (beliefs based on ignorance, fear of the unknown, or trust in magic). Sé kristindómurinn skošašur sést ljóslega aš hann fellur undir allt žetta. Helsta röksemd mķn fyrir žvķ aš kirkjan boši hindurvitni liggur klįrlega ķ skilgreiningunni: Trśarkenning sem sprettur af fįfręši.

birgir@birgir.com