(19.05.02)

Gott fólk!

Þið vitið flest hve megna andúð ég hef á einkavæðingu og frjálshyggju. Og við það að horfa upp á þjóðfélagið sökkva dýpra og dýpra niður í plebbasvað gróðahyggjunnar er ég stöðugt að brjóta heilann um hvernig snúa megi þessari óheillaþróun við.

Vandinn er sá að markmið fyrirtækja í frjálshyggjuþjóðfélagi verður alltaf fyrst og fremst að græða nógu mikið, skila nógu miklum arði í vasa hluthafanna. Ég tel að fyrirtækjarekstur eigi ekki að snúast um þetta heldur að veita þjónustu (eða hvað það nú er sem það stendur fyrir) og skapa störf. Þegar launin skila sér í vasa staffsins og kúnninn færi þjónustuna er tilgangnum náð og alger óþarfi að fullt af peningum sé afgangs.

Ég var að fá hugmynd sem ég tel í augnablikinu byltingarkennda og jaðra við mannkynsfrelsun (hef þó fyrirvara á því, hugmyndin er ekki nema tuttugu mínútna gömul í hausnum á mér, kannski er hún eldgömul, gölluð og óframkvæmanleg):

Mótleikur við kapítalíska einkavæðingu: Einkavæddur sósíalismi

Félagshyggjumenn stofni fyrirtæki af öllum sortum og fari í gallharða samkeppni við hin einkavæddu fyrirtæki. Munurinn á hinum félagsvænu fyrirtækjum og hinum yrði þó sá að stefnt yrði á að reka allt á núlli (eða með mjög hóflegum arði sem nýtast myndi til framþróunar). Við það geta kapítalistarnir ekki keppt og fara annað hvort á hausinn eða verða að reka sín fyrirtæki á núlli líka.

Best væri að reka þessi fyrirtæki undir sameiginlegu nafni og lógói (t.d. "Betri heimur" eða eitthvað minna banalt) svo fólk viti að hér sé á ferðinni fyrirtæki sem er ekki í hagnaðarvon heldur í þjónustu við almenning.

Tökum dæmi: Segjum sem svo að dagheimilakerfið í Reykjavík yrði einkavætt. Gráðugir ljótir kallar myndu fljótt kaupa öll dagheimilin til að útiloka samkeppni, hækka svo prísana á öllu, borga staffinu skítalaun og veita lélega þjónustu. Þá allt í einu fara að skjóta upp kollinum dagheimili sem borga staffinu mun betur, mun minna kostaði fyrir plássið og öll þjónusta í hæsta gæðaflokki. Reiknisdæmið væri einfaldlega þetta: Leikskólajöld * plássfjöldi = A (inn), rekstrarútgjöld = B (út). A - B = ~0.

Ljóst er að setið yrði um öll leikskólaplássin og gráðugi bissnisskallinn sæti uppi með tóm dagheimli. Verðlag þjónustunnar færi eins langt niður og mögulegt er, en það skilar sér strax í auknum lífsgæðum almennings og fegurra samfélagi.

Og það besta er að allt færi þetta fram undir merkjum frelsis og samkeppni markaðasþjóðfélagsins. Stefnt yrði á að ráðast inn á öll svið markaðarins: Ertu óánægður með verðið og þjónustuna (svo ekki sé talað um FM-gaulið í illa stilltu útvarpinu) í 10-11? Félagsvæna keðjan "Allan sólarhringinn" kæmi og sölsaði undir sig matvörumarkaðinn. Allt staffið fengi fín laun, kúnnarnir ódýran mat og allir ánægðir - fyrirtækið þjónaði markmiðum sínum. Engin hlutabréf til sölu, enginn djöfuls arður sem gráðugir hluthafar heimta að sé sem mestur.

Áríðandi væri að "Betri heimur" (plís finnið betra nafn!) legði strax undir sig þá pósta þjóðfélagsins sem eiga skilyrðislaust að vera ríkisreknir: Spítalar, fjarskipti, samgöngur, menntun og löggæsla. Þannig yrði tryggt að velferðarkerfið liði ekki fyrir arðsemissjónarmið einhverra hluthafa.

Erum við í raun ekki að tala um, sósíalískt "þjóðfélag" inni í kapítalíska þjóðfélaginu? Og er þá ekki sjálfgefið að leggja mætti þjóðfélagið niður í kjölfar þessa batterís, koma á sósíalanarkisma?

Segið mér hvað ykkur finnst um þetta, bendið mér jafnvel á hvað gangi hér ekki upp, hvar ég er heimskur í þessari pælingu.

Kveðja,
Birgir Baldursson

(Svar við fyrsta tilsvari)

"Betri heimur allan sólarhringinn" þyrfti að keppa við magninnkaupsverð Baugsveldisins og smánarlaunin hjá kassastaffinu í Hagkaup og Bónus. Lágt innkaupsverð og léleg laun tryggja lægra vöruverð heldur en BHAS gæti boðið viðskiptavinum sínum.

Aðeins ef Hagkaup og Bónus afsala sér allri gróðavon. BHAS ætti að fá vörurnar á sama verði og þessar keðjur (með því að versla við Baug) en í stað arðsins kæmu hærri laun starfsmannanna. Auk þess gæti ég vel séð fyrir mér að almenningur myndi fremur beina innkaupum sínum til fyrirtækis sem svo augljóslega gerði vel við starfsfólk sitt.

Við erum að tala um að keppa eftir leikreglum kapítalismans. Smekkbuxna-manngæsku-alþýðubandalags-skegg-öðlingar og annað gott fólk með háleitar hugmyndir mundi vera kapítalistunum auðveld bráð.

Nei, því sú krafa stendur upp á þá að fyrirtækin þeirra skili arði. Ég sé þvert á móti fyrir mér að með þessum hætti sem ég lýsi gætu kapítalistarnir ekki keppt við undirboð öðlinganna öðruvísi en fórna arðinum og borga líka lág laun. Hver myndi vilja vinna hjá þeim ef betra væri í boði? Myndi ekki, með lögmálum frjálsrar samkeppni, komast á réttlátri tekjuskipting í samfélaginu sem síðan skilaði sér í auknum hagvexti, þegar almúginn gæti allt í einu farið að eyða einhverju?

Auk þess er ekkert að kapítalisma per se.

Nei, enda er ekkert verið að tala um að afnema hann eða banna aðferðir hans, heldur einungis koma á réttlátara samfélagi í krafti samkeppninnar. Snúa með þessu vopnunum í höndum frjálshyggjunnar, berjast með hennar eigin vopnum í þágu réttlætis og fegurra mannlífs. Lifi frjálshyggjan!

Hinsvegar er ekkert að því að einstaklingar græði á verslun og öllum þeim rekstri þar sem samkeppni er framkvæmanleg. Bara hollt og gott fyrir samfélagið og í öllu falli skárra en metnaðarlaus ríkisbúskapur...

Enginn að tala um að banna neinum að græða, aðeins að gera hinum lágt launuðu í dead-end djobbunum kleift að sjá peninga líka. Ábending: Besta leiðin til að græða í slíku samfélagi væri að hella sér út í bissness á þeim sviðum þar sem BHAS er ekki með rekstur. Ef BHAS hefði bara áhuga á "þjóðþrifafyrirtækjum" eða sviðum þar sem fákeppni ríkir, gætu gróðahyggjumenn haldið áfram að bítast um önnur svið markaðarins í góðum fíling.

BHAS gæti þess vegna farið í samkeppni við Microsoft eða IBM og framleitt sambærilegar tölvur og hugbúnað sem kostuðu mun minna. Samt sem áður væri staffið betur launað en hjá þessum risum því ekki þyrfti að hugsa um hluthafana og kröfur þeirra um arð.

En takk fyrir að svara þessu SÍS-JónasarfráHriflu-skeyti.

Birgir Þríhross

(Svar við öðru tilsvari)

varðandi bauginn þá er það innkaupafyrirtæki hagkaups/bónus/10-11 veldisins og seldur ekki öðrum... þeir hafa ráðandi stöðu á markaðnum og eru í aðstöðu til þess að þvinga niður verð. smærri einingar geta ekki keppt við þá.

Jamm, en það er enginn að tala um að herja á matvörumarkaðinn strax, það mætti byrja einhversstaðar smærra og vinna sig svo upp í þetta.

almenningi er sama hvernig farið er með starfsfólk, svo framarlega sem það er ekki verið að brjóta lög á því. vinsældir hagkaups-bónus veldisins sýna það...

Starfsfólk = almenningur, almenningur = starfsfólk verslana og aðrir launaþrælar. Hér mætti koma á hugarfarsbreytingu (ef til vill með auglýsingaskrumi í stíl við það sem fólk virðist elska).

þó að það sé ekki krafa á BHAS að skila arði þá er krafa á BHAS að tapa ekki peningum. arður stórfyrirtækja er oftast sáralítið hlutfall af veltu þannig að samkeppnishæfni BHAS er eitthvað sem er engan veginn sannað mál. eignarform BHAS er líka óleyst mál, ekki satt? og hvaðan kæmi stofnfé til þess að keppa við þá stóru??

Jú, þessum spurningum er að sönnu ósvarað. En væri ekki nærtækast að fá bara ríkisábyrgð, þetta er nú einu sinni þjóðþrifamál :)

Kannski væri best að byrja smátt og í geirum þar sem Baugsveldið er ekki enn með klærnar. Stofna nokkur fyrirtæki undir þessum hatti og reyna að reka þau skynsamlega og þannig að dálítill arður yrði af, honum væri síðan safnað saman og tekist á við stórlaxana. Eins mætti hreinlega byrja á því að opna einkarekinn banka sem byði mun lægri útlánsvexti en aðrir, en samt þannig að einhver arður yrði af (ekki samt milljarðatugir eins og hjá starfandi bönkum). Áður en varði væru allir landsmenn komnir í viðskipti við þennan góða alþýðubanka sem dælt gæti fjármagni inní BHAS.

-anyway. gaman að þessum pælingum. einhverntíman hækkuðu japanir laun til þess að fólkið gæti keypt meira af dýrum raftækjum þannig að sú hugmynd hefur verið reynd. veit ekki um hvernig hún gafst, en nokkrum árum seinna breyttist japanska efnahagsundrið í kreppu og forstjórarnir fóru að fremja hara-kiri í stórum stíl...

Jamm, en ef heldur fram sem horfir með íslenskst atvinnu- og efnahagslíf verður það alþýðan hér sem fremur hara-kiri í stórum stíl og þá forstjórarnir á eftir.

hvernig ætli hagfræðingum lítist annars á byltingarkenndar sósíal-kapítal hugmyndirnar???

Gaman væri að setjast niður með einum. Um leið gæti ég líka borið undir hann hugmyndina um tvö þjóðfélög á einu landssvæði (þú getur valið um hvoru þú tilheyrir - samkeppni þeirra um kúnna).

Já, þetta er skemmtileg pæling.